تست i۱۸n و l۱۰n؛ از Locale Contract تا Release Gate

نسخه فارسی برنامه باز می‌شود، همه صفحه‌ها Render می‌شوند و Smoke test سبز است؛ اما پیام زمان ارسال هنوز انگلیسی است، مبلغ بدون واحد پول نمایش داده می‌شود، Placeholder اضافی نام کاربر را وارد پیام امنیتی می‌کند و متن شبه‌بومی‌شده از پنج Container بیرون می‌زند. تست i18n و l10n باید این خطاهای خاموش را پیش از انتشار Locale آشکار کند، نه اینکه فقط نبود Crash را تأیید کند.

این راهنما، Internationalization و Localization را به یک Release system قابل آزمون تبدیل می‌کند: Locale Contract، Language Tag، resource schema، placeholder/plural/select، fallback، Unicode/Normalization/Bidi، format/parse، pseudo-localization، translation pipeline، linguistic QA، matrix، accessibility، SEO، monitoring و Release Gate. مثال‌ها به فارسی و RTL توجه دارند، اما صفحه مالک مهندسی انتشار چند Locale است؛ چک‌لیست عمیق فارسی در صفحه تخصصی خود باقی می‌ماند.

مرز ادعا: تست می‌تواند برای Locale، Build، resource bundle، platform و Scenario مشخص Evidence بسازد؛ پذیرش بازار، درآمد، وفاداری، احترام فرهنگی، نبود توهین، انطباق قانونی یا «محصول بی‌نقص جهانی» را تضمین نمی‌کند. زبان، لحن، Terminology، بازار، قانون، فرمت، Content و Risk باید توسط صاحبان صلاحیت همان محصول تعیین و نسخه‌دار شوند.

خلاصه عملی تست i18n و l10n

پرسش	شاهد ضعیف	شاهد بهتر
آیا Locale آماده است؟	برنامه Crash نکرد	key/schema/placeholder/plural/fallback audit + functional/visual/linguistic evidence
آیا ترجمه کامل است؟	در TMS صددرصد است	bundle همان Build، همه Surfaceها، runtime keys و fallback telemetry بررسی شده‌اند
آیا RTL درست است؟	کل صفحه mirror شد	layout direction، semantic icons، mixed content، Bidi isolation و task paths آزموده‌اند
آیا عدد/تاریخ محلی درست است؟	ظاهر آشنا است	canonical value، locale/timezone/calendar/numbering system و parse policy trace می‌شوند
آیا متن خوب است؟	Machine translation روان به نظر می‌رسد	reviewer واجد Context، glossary/style/terminology، in-context evidence و sign-off دارد
آیا Release آماده است؟	Base locale سبز است	risk-based locale/platform matrix، Unknownها، fallback و rollback/monitoring روشن‌اند

i18n، l10n، Translation و G11n را تفکیک کنید

مفهوم	تمرکز	Artifact نمونه	اشتباه رایج
Internationalization / i18n	توان مهندسی برای چند زبان/Locale	resource API، Unicode، formatting، layout	کار یک‌باره ابتدای معماری
Localization / l10n	تطبیق یک Release برای Locale/Market مشخص	bundle، assets، formats، content، rules	فقط ترجمه رشته
Translation	انتقال معنای متن میان زبان‌ها	target messages و review	معادل کل Localization
Transcreation	بازآفرینی هدف/لحن در Context مجاز	campaign/content variant	مجاز برای متن حقوقی یا فنی بدون approval
Globalization / g11n	Operating model چندبازار/چندLocale	portfolio، governance، release calendar	نام دیگری برای UI translation
Linguistic QA	معنا، grammar، terminology، tone در Context	finding + reviewer decision	جایگزین functional testing

i18n پس از افزودن نخستین Locale تمام نمی‌شود. Feature جدید، library upgrade، component تازه، API یا متن runtime می‌تواند regression بسازد. l10n نیز برای هر تغییر محتوا، rule، asset، platform و بازار نیازمند impact analysis است؛ لازم نیست همه Testها همیشه تکرار شوند، اما تصمیم selection باید traceable باشد.

صفحه ۱۸۱۸ چه چیزی را مالک است؟

صفحه حاضر مالک مهندسی و Quality Gate انتشار چندLocale است: Source message→resource schema→translation→bundle→runtime selection→format/render/input→review→release/monitoring. راهنمای تست فارسی و RTL مالک جزئیات خاص فارسی، قلم، ارقام، تقویم، UI و چک‌لیست بومی است.

Compatibility، Accessibility، Usability، Privacy، Integration و Ecommerce ownerهای جدا دارند. در این مقاله فقط مرز اتصال آن‌ها با Locale release مشخص می‌شود تا یک چک‌لیست بی‌پایان و تکراری ساخته نشود.

Locale مساوی Language یا Country نیست

Language به زبان محتوا اشاره می‌کند؛ Script شیوه نوشتن؛ Region می‌تواند تفاوت کاربرد را مشخص کند؛ Locale در برنامه معمولاً مجموعه‌ای از ترجیحات و قواعد مانند زبان، script، region، numbering system، calendar، collation و formats است؛ Market نیز eligibility، قیمت، قانون و عملیات تجاری را می‌افزاید. این مفاهیم هم‌پوشان‌اند، اما قابل جایگزینی نیستند.

شناسه	چه می‌گوید؟	چه چیزی را لزوماً نمی‌گوید؟
`fa`	زبان فارسی	کشور، timezone، calendar، currency یا قانون
`fa-IR`	فارسی با Region ایران	تنظیمات قطعی همه کاربران یا market eligibility
`sr-Latn-RS`	صربی، script لاتین، Region صربستان	ترجیحات فردی دیگر
Asia/Tehran	شناسه timezone	Language/Locale یا calendar
IRR	کد Currency در Contract مربوط	واحد نمایشی تومان یا price policy
Market=IR	برچسب داخلی بازار اگر تعریف شده	خودکار Language/Locale یا شمول قانونی

RFC 5646 / BCP 47 ساخت و معنای Language Tagها را تعریف می‌کند. Tag سفارشی مانند `fa_IR` را بدون Contract interchange نسازید؛ در BCP ۴۷ separator و subtags قواعد مشخص دارند. بااین‌حال BCP ۴۷ به‌تنهایی Locale runtime کامل محصول را تعیین نمی‌کند.

Locale Contract را نسخه‌دار کنید

Locale Contract
localeId:             internal canonical identifier
languageTag:          BCP 47 tag for content/language use
language / script / region: explicit subtags where relevant
textDirection:        ltr | rtl | context-dependent policy
fallbackChain:        exact ordered list + allowed surfaces
numberingSystem:      default/allowed options
decimal/grouping:     display and input policy
calendar/timezone:    display, parse and canonical-storage rules
currency/units:       market/business contracts, not guessed
collation/search:     versioned library/rules and expectations
names/addresses/phone: model and validation owners
resourceVersion:      source/bundle/schema/tool versions
marketEligibility:    independent decision/reference
contentOwners:        linguistic/legal/product/domain roles
platformScope:        web/iOS/Android/email/PDF/... 
knownLimitations:     unsupported or fallback paths
releaseOwner/expiry:  decision and review date

اگر کاربر language را عوض می‌کند اما timezone یا currency ثابت می‌ماند، محصول باید این استقلال را مدل کند. «Locale switch» که همه تنظیمات را بی‌صدا تغییر می‌دهد می‌تواند تاریخ، مبلغ یا Content نامربوط نشان دهد.

Negotiation و Selection را تعیین‌پذیر کنید

Locale ممکن است از preference حساب، setting دستگاه، browser header، URL، cookie، market یا default بیاید. اولویت و persistence باید صریح باشد؛ در غیر این صورت یک redirect loop یا Locale ناخواسته ساخته می‌شود.

Locale Selection Contract
Inputs: URL, account preference, session, device/browser, market
Precedence: exact ordered decision table
Supported set: versioned locale registry
Matching: exact → defined parent/fallback → default
Persistence: account/session/device scope
Explicit user choice: must not be silently overridden
Unsupported tag: deterministic fallback + telemetry
URL/canonical: locale routing and indexability policy
API: Accept-Language/request field vs response Content-Language
Cache: locale included in key/Vary strategy where applicable
Logout/new device: expected reset/persistence
Privacy: no unnecessary location inference

Scenario	تزریق	Invariant
Preference conflict	URL=fa، account=en، browser=ar	precedence documented and visible
Unsupported locale	`fa-X-private` یا malformed	safe deterministic behavior؛ no crash/cache poison
Anonymous→login	guest fa، account en	merge/switch policy explicit
Two tabs	Locale در Tab A عوض می‌شود	scope/persistence طبق Contract
Cache	same URL، two Locale requests	content mix/leak رخ ندهد
Deep link	صفحه Locale ناموجود	route/fallback بدون از دست‌رفتن context
Explicit choice	Geo/IP پیشنهاد دیگری می‌دهد	user choice silently overridden نشود

Resource Key را API پایدار ببینید

Key فقط نام فایل نیست؛ رابط میان Code، Source content، Translation memory، screenshots و Runtime است. تغییر یا reuse بی‌قاعده یک Key می‌تواند ترجمه قدیمی با معنای جدید را بدون خطا نمایش دهد. Key باید owner، context، lifecycle و source hash داشته باشد.

Message Resource Contract
key:               semantic stable identifier
sourceMessage:     approved base content
description:       intent, screen, actor, tone, constraints
placeholders:      name + type + example + sensitivity
plural/select:     categories/variables and examples
markup policy:     allowed tags/escaping/rich-text model
length/visual hint:informative, not a forced truncation target
owner/domain:      product/legal/security/marketing/... 
sourceVersion/hash:change detection
status:            draft/reviewed/approved/deprecated
screenshots/links: in-context references
fallbackAllowed:   yes/no and consequence
security/privacy:  secrets/PII prohibition or controls

• Key گمشده، اضافی، duplicate و deprecated scan شوند.
• Source تغییرکرده ترجمه قبلی را نیازمند review کند.
• یک Key برای دو معنای متفاوت reuse نشود.
• یک جمله به قطعات کوچک وابسته به ترتیب انگلیسی شکسته نشود.
• Context، gender/plural/select و placeholder examples در TMS برسند.
• HTML/Markdown/Rich text به‌صورت امن و ساختاری مدیریت شود.
• Runtime-generated key بدون inventory/coverage پنهان نماند.

Placeholder را بخشی از Schema بدانید

Translator باید بتواند Placeholder را جابه‌جا کند، اما نباید نام، type یا تعداد آن را بی‌قاعده تغییر دهد. String concatenation ترتیب زبان مبدأ را تحمیل می‌کند و escaping یا Bidi را نیز سخت می‌سازد.

Failure	مثال ساختگی	Gate
Missing placeholder	Base `{amount} {currency}`، target فقط `{amount}`	schema error
Extra placeholder	Target `{code}` و `{name}`، base فقط `{code}`	schema/security review
Rename	`{orderId}`→`{id}`	compile/runtime validation fail
Type mismatch	Date به Number formatter	typed contract test
Unsafe markup	translator-controlled tag/URL	allowlist/escape fail
Secret placeholder	Token/OTP در analytics یا screenshot	data policy violation
Concatenation	نام + فعل + عدد از سه Key	whole-message redesign

Plural، Select و Grammar را از `count != ۱` نگیرید

زبان‌ها تعداد Category و رفتار یکسان ندارند؛ fractional value و visible trailing zero نیز ممکن است Category را تغییر دهند. CLDR Categoryها نام‌های `zero`، `one`، `two`، `few`، `many` و `other` دارند، اما هر Locale زیرمجموعه و Rule خودش را دارد.

صفحه رسمی CLDR Plural Rules توضیح می‌دهد Categoryها بر اساس تغییر لازم در عبارت انتخاب می‌شوند و اعداد صحیح/کسری باید آزمایش شوند. CLDR نسخه‌پذیر است؛ library/data version را pin کنید و Category را با intuition انگلیسی اختراع نکنید.

• ۰، ۱، ۲، مرزهای rule، teenها و مقادیر بزرگ؛
• ۱ در برابر ۱٫۰ و مقادیر کسری طبق Locale/formatter؛
• negative، NaN/Infinity فقط اگر Domain اجازه دهد؛
• `other` اجباری و fallback behavior؛
• Ordinal در برابر Cardinal؛
• Select برای gender/role/state فقط با مدل و Privacy مناسب؛
• Nested select/plural و placeholder preservation؛
• Upgrade CLDR و migration ترجمه‌ها.

Fallback را ویژگی پنهان نکنید

Fallback می‌تواند availability را حفظ کند، اما کیفیت و حتی ایمنی معنا را پنهان کند. پیام Marketing شاید بتواند موقتاً به English برگردد؛ متن Legal، Transaction authorization یا emergency instruction ممکن است اجازه نداشته باشد. Policy باید per-domain و per-key باشد.

Fallback Contract
Requested locale:      ___
Resolution chain:      exact ordered locales
Per-domain allowance:  UI / legal / security / transactional / help
Missing-key behavior:  fallback / placeholder / fail build / hold feature
Visual marker:         test-only or production behavior
Telemetry:             key, requested/resolved locale, build/bundle version
Alert thresholds:      by criticality, not global count only
Cache behavior:        requested and resolved locale identity
User disclosure:       if language mix affects understanding
Expiry/action:         owner and translation SLA

یک Smoke test که فقط `text.length > ۰` را می‌سنجد، Fallback ناخواسته را Pass می‌کند. Test باید requested locale و resolved resource source را جدا Assert کند.

Pseudo-localization را چند Mode اجرا کنید

Pseudo-localization ترجمه زبانی نیست و quality متن مقصد را نمی‌سنجد. یک Transformation deterministic روی Source است که hardcoded string، truncation، encoding، font، RTL و concatenation را زود آشکار می‌کند. یک Mode واحد همه Failureها را پیدا نمی‌کند.

Mode	Transformation	کشف احتمالی	محدودیت
Accented	ASCII letters→accented Unicode	encoding/font/hardcoded	CJK/complex shaping را مدل نمی‌کند
Expansion	padding proportional + brackets	fixed width/truncation	درصد جهانی برای همه رشته‌ها نیست
RTL pseudo	direction/context transformation	layout/mirroring/Bidi issues	زبان RTL واقعی نیست
Bracketing	`[!! message !!]`	truncation/missing resource	visual only
Placeholder stress	long/mixed-dir sample values	schema/Bidi/overflow	production data distribution نیست
Missing-resource mode	disable fallback/mark missing	coverage gap	production policy ممکن است متفاوت باشد

• Placeholders، markup و escape sequence دست‌نخورده بمانند.
• Transformation با seed/version ثابت و Artifact قابل بازتولید باشد.
• Screenshot diff با masks و baseline owner همراه شود.
• Hardcoded scanner exceptionها owner/expiry داشته باشند.
• Backend، Email، PDF، Push و validation message نیز پوشش داده شوند.
• False positive از Product name، SKU یا user content طبقه‌بندی شود.

Unicode را مساوی UTF-۸ ندانید

UTF-۸ یک encoding رایج برای Unicode است؛ درست بودن آن به‌تنهایی grapheme، normalization، collation، case، width، emoji، Bidi یا security را حل نمی‌کند. Text باید در database، API، queue، cache، search index، log، export و file round-trip آزموده شود.

ناحیه	Fixture	Oracle
Encoding round-trip	چند Script، combining marks، emoji	code points/graphemes preserved per contract
Length	emoji sequence/combining mark	UI/user limit بر grapheme؛ storage limit بر bytes/code units طبق policy
Truncation	multi-code-point grapheme	نیمه glyph/invalid sequence ساخته نشود
Search/equality	canonically equivalent strings	normalization policy consistent
Identifier	confusable/mixed scripts	security/domain policy؛ no blind normalization
Export/import	CSV/JSON/PDF/filename	encoding/declaration/round-trip روشن
Logs	control/newline/bidi chars	safe rendering and forensic integrity

Normalization را بر اساس Domain انتخاب کنید

Unicode چند نمایش canonically equivalent دارد. NFC/NFD equivalence را حفظ می‌کنند؛ NFKC/NFKD برخی تفاوت‌های compatibility را از بین می‌برند و نباید کورکورانه روی متن دلخواه اعمال شوند. Identifier، Password، Search، Display و Signature نیاز یکسان ندارند.

Unicode Standard Annex #15 چهار Normalization Form و محدودیت Compatibility normalization را تعریف می‌کند و مجموعه Conformance test دارد. Product باید تعیین کند کجا normalize، کجا preserve و کجا compare می‌کند؛ QA نتیجه را با همان Contract می‌سنجد.

• ورودی normalized و unnormalized نتیجه Business یکسان یا متفاوت طبق policy؛
• concatenation پس از normalization دوباره بررسی شود؛
• database uniqueness و search index policy هم‌راستا باشند؛
• امضا/hash/token روی representation دقیق و بدون mutation ناخواسته؛
• Compatibility folding برای شناسه فقط با threat/domain review؛
• ی/ی و ک/ک replacement را با Unicode normalization رسمی یکی نگیرید؛ این mapping بومی جداست.

Bidi و RTL: نمایش بصری با ترتیب منطقی فرق دارد

متن فارسی می‌تواند SKU، URL، Email، شماره، Currency و کد LTR داشته باشد. Unicode Bidirectional Algorithm ترتیب نمایشی را تعیین می‌کند، اما component و markup باید context مناسب بدهند. تغییر رشته ذخیره‌شده برای «درست‌کردن ظاهر» می‌تواند copy/paste، search یا signature را بشکند.

Unicode Standard Annex #9 الگوریتم Bidi جاری را تعریف می‌کند. در HTML/XML، راهنمای W3C درباره Bidi markup و controls استفاده از markup و isolation برای محدوده‌های با جهت متفاوت را توضیح می‌دهد. Control character را بدون visibility/security policy در داده تزریق نکنید.

Component	Mixed content fixture	بررسی
Order reference	`سفارش ORD-SYN-۴۲`	isolation، visual/copy order
Amount	`۱۲۰۰۰۰ IRR` در جمله فارسی	sign/currency/number grouping
URL/Email	LTR identifier + punctuation	click target، copy/paste، truncation
Code/OTP	digits+letters	logical order، no secret log
Breadcrumb	RTL labels + directional separators	navigation meaning, not blind mirror
Icon	Back/Play/Refresh/Brand	semantic mirroring per icon
Input	cursor/select/delete in mixed text	logical editing behavior

همه‌چیز را Mirror نکنید

Reading order، navigation placement و directional affordance ممکن است Mirror شوند؛ اما لوگو، media controls، clock، chart axis، map، mathematical notation، device image و بعضی iconها context خاص دارند. Mirroring matrix را component-level و با Design owner بسازید.

دسته	رفتار نمونه	Oracle owner
Layout flow	اغلب direction-aware	Design system/i18n
Back/Forward arrows	به navigation semantics وابسته	UX/platform
Play/Volume/Refresh	معمولاً universal orientation	Design/accessibility
Brand/logo	بدون تغییر مگر asset مصوب	Brand
Chart/timeline	data semantics تعیین می‌کند	Domain/data visualization
Number/formula/code	logical LTR segments often isolated	Domain/i18n
Image with text	localized asset یا حذف embedded text	Content/design

Format و Parse را از Storage جدا کنید

Storage و API بهتر است canonical contract داشته باشند؛ UI می‌تواند Locale-aware format کند. Parse ورودی سخت‌تر است: چند separator، digit set یا calendar ممکن است ambiguous باشند. «هر چیزی را قبول کن» داده اشتباه می‌سازد؛ policy باید accepted formats، ambiguity و error را تعیین کند.

نوع	Canonical	Display/Input context	خطر
Number	typed numeric value	group/decimal/digits	`1,234` ambiguous
Money	amount+currency+scale	symbol/name/order/digits	symbol alone ambiguous
Instant	UTC/offset-aware timestamp	timezone/calendar/pattern	local time ambiguity
Date-only	domain date value	calendar and locale display	UTC conversion shifts date
Unit	value+unit code	localized name/symbol/spacing	conversion/rounding
Percent	ratio or percent contract	symbol/scale/order	×100 mismatch
Phone/address	structured domain model	market-specific input/display	country assumptions

Date، Timezone و Calendar را سه مفهوم بدانید

Locale تاریخ را نمایش می‌دهد، timezone instant را به زمان محلی تبدیل می‌کند و calendar شیوه نام‌گذاری/محاسبه تاریخ را تعیین می‌کند. `fa-IR` به‌تنهایی نگفته کاربر حتماً Asia/Tehran یا یک Calendar خاص می‌خواهد. محصول باید default و انتخاب‌ها را مشخص کند.

• instant نزدیک نیمه‌شب در چند timezone؛
• date-only بدون تبدیل ناخواسته به UTC؛
• DST تاریخی/آینده طبق tzdata نسخه‌دار، حتی اگر بازار جاری DST ندارد؛
• ambiguous/nonexistent local time در zoneهای مربوط؛
• relative time و boundary «امروز/دیروز»؛
• calendar conversion، leap/boundary و round-trip طبق library/contract؛
• server job، notification و report cut-off مستقل از display؛
• tzdata/CLDR/library upgrade impact و regression.

Number، Currency و Unit را با CLDR و Business Contract ترکیب کنید

Locale data می‌تواند pattern، symbol و نام localized بدهد؛ اما مبلغ، Currency مجاز، scale، rounding، واحد تجاری و conversion را Product/Finance تعیین می‌کنند. Symbol `$` یا `ریال` بدون Currency code/context ممکن است ambiguous باشد.

• positive/negative/zero و sign placement؛
• grouping/decimal separator و non-breaking spaces؛
• Latin/Persian/Arabic-Indic digit systems طبق Contract؛
• Currency code/symbol/name و narrow symbol؛
• IRR canonical در برابر تومان نمایشی با conversion صریح؛
• large/small/rounding boundary و screen-reader output؛
• unit name plural/abbreviation و conversion precision؛
• copy/paste/parse/CSV/PDF consistency.

برای Journey مالی و Ecommerce، Money Contract و Ledger guide و راهنمای تست فروشگاه اینترنتی ownerهای محاسبه و Order lifecycle هستند. Locale formatting جای صحت مبلغ یا Price source را نمی‌گیرد.

Collation، Search و Case Folding را نسخه‌دار کنید

Sort و Search به زبان، strength، accent/diacritic، punctuation، digit، normalization و library/version وابسته‌اند. ترتیب Unicode code point معمولاً ترتیب انسانی مطلوب نیست. در عین حال «طبیعی» بودن ترتیب باید برای محصول و Dataset تعریف شود.

ناحیه	Fixture	Oracle
Sort	حروف/اعداد/diacritics/mixed scripts	collator config/version + expected order
Search	ی/ی، ک/ک، نیم‌فاصله، normalization	query policy + relevance owner
Case-insensitive	locale-sensitive case mappings	library behavior per locale
Prefix	grapheme/combining sequences	user-visible boundary policy
Identifier	mixed/confusable scripts	security policy, not linguistic fuzziness
Index upgrade	new ICU/CLDR/collation version	reindex + golden query diff

نام، آدرس و تلفن را قالب انگلیسی ندانید

همه افراد first/middle/last ثابت ندارند؛ همه Addressها State/ZIP یکسان ندارند و Phone display با E.۱۶۴ storage یکی نیست. Model و validation را بر بازارهای واقعی Scope طراحی کنید، اما داده تست را ساختگی و غیرقابل تماس نگه دارید.

• تک‌نام، چندبخشی، طولانی، apostrophe/hyphen/space و چند Script؛
• display order و salutation بدون حدس gender/title؛
• Address fieldهای optional/required per market؛
• multi-line، RTL/LTR mixed، postal code formats و label print؛
• Phone country code، national display، extension و non-mobile؛
• Normalization برای search/display جدا از authoritative original؛
• validation service unavailable و manual override با audit؛
• عدم استفاده از نام/نشانی/شماره واقعی در Test.

Input، Keyboard و IME را فراموش نکنید

Paste کردن Text با تایپ از IME یکسان نیست. Composition eventها، dead key، autocorrect، virtual keyboard، hardware layout، selection، cursor و validation-on-input می‌توانند داده را خراب کنند یا کاربر را پیش از تکمیل composition رد کنند.

Scenario	بررسی	Failure نمونه
IME composition	validation پس از composition boundary	کاراکتر نیمه‌ساخته reject می‌شود
Paste	normalization/length/sanitize	grapheme قطع یا control پنهان
Mixed direction edit	cursor/select/backspace	حذف segment اشتباه
Mobile keyboard	input type/action/autofill	کیبورد نامناسب یا Enter بی‌اثر
Shortcut	physical layout مستقل	shortcut با letter locale خراب
Voice/dictation	اگر در Scope و platform	punctuation/locale mismatch
Max length	bytes/code units/graphemes contract	emoji یا combining mark نصف می‌شود

Font، Shaping و Fallback را با متن واقعی بسنجید

وجود glyph در یک فونت به معنای خوانایی، shaping صحیح یا metric سازگار نیست. Fallback می‌تواند وزن/ارتفاع/spacing را عوض و layout را بشکند. Webfont failure، subset ناقص، variable axis، combining mark و emoji sequence را در platformهای واقعی تست کنید.

• coverage scripts و glyphهای لازم؛
• Arabic joining، combining marks و diacritics placement؛
• ligature و shaping engine/platform differences؛
• font fallback chain و mixed-font line metrics؛
• bold/italic/weight availability و synthetic style؛
• font load timeout، FOIT/FOUT و offline/cached behavior؛
• PDF/print/email embedding و licensing؛
• zoom/reflow و accessibility readability.

Layout Resilience را به درصد ثابت محدود نکنید

ادعای «ترجمه همیشه ۳۰٪ بلندتر است» قانون نیست؛ رشته کوتاه ممکن است چند برابر شود و رشته بلند کمتر تغییر کند. Component باید با range واقعی، pseudo expansion، longest approved translations، dynamic values، zoom و narrow viewport آزموده شود.

Component	Stress input	Invariant
Button	long label + 200% zoom	text readable، action reachable
Tabs	many long labels	wrap/scroll/overflow policy usable
Table	RTL + long headers + numbers	association/alignment remains clear
Modal	long legal/validation content	focus/action not clipped
Toast/status	plural + identifiers	complete and announced as designed
Chart	localized axis/legend	data semantics and labels visible
Notification	platform truncation	critical meaning survives or opens safely
PDF/print	page break/font fallback	no lost fields/signatures/references

Accessibility را با Language و Direction پیوند دهید

Screen reader و Browser برای pronunciation و processing به language metadata نیاز دارند. W3C توصیه می‌کند زبان پیش‌فرض HTML با `lang` روی عنصر `html` اعلام شود و بخش‌های با زبان متفاوت نیز markup مناسب داشته باشند. `dir` برای direction مسئله جداست.

راهنمای W3C برای اعلام زبان در HTML استفاده از Language Tag و `lang` را توضیح می‌دهد. برای چک‌لیست کامل Keyboard، Focus، Name/Role/Value، Status message، Reflow و معیارهای WCAG ۲.۲ به راهنمای تست دسترس‌پذیری مراجعه کنید.

• `lang` page و nested foreign-language spans؛
• `dir` و isolation برای mixed content؛
• accessible name/description ترجمه‌شده و non-empty؛
• validation/status announcement در Locale صحیح؛
• keyboard order پس از RTL layout؛
• zoom/reflow با expansion و font metrics؛
• Alt/caption/transcript locale ownership؛
• Voice/speech output numbers, dates, abbreviations and code segments.

Translation Pipeline را Build Artifact کنید

Source code/content
  → extract messages + schema + context
  → validate keys/placeholders/markup
  → send versioned job to TMS
  → translate + review + terminology checks
  → import target resources
  → compile/validate bundles
  → pseudo + locale functional/visual tests
  → linguistic in-context review
  → signed locale release manifest
  → deploy/canary/monitor/fallback or rollback

TMS source of collaboration است، نه لزوماً source of truth برای Build. Release باید دقیقاً بگوید کدام resource snapshot، source hash، translation memory/glossary/style version و reviewer approvals وارد Artifact شده‌اند.

Stage Gate	Check	Failure behavior
Extract	dynamic/hardcoded/missing context	fail or reviewed exception
Schema	keys/placeholders/plurals/markup	fail build for critical mismatch
Translate	status, glossary, source-change freshness	hold/fallback per policy
Import	encoding/escaping/file syntax	reject bundle
Compile	runtime formatter compatibility	fail artifact
Visual	pseudo/approved targets/platforms	finding + severity/owner
Linguistic	in-context meaning/tone/terminology	review decision
Release	manifest/evidence/unknown/rollback	Go/Conditional/Hold

Machine Translation و AI را ابزار، نه Sign-off، بدانید

Machine translation می‌تواند draft یا پیشنهاد بسازد؛ کیفیت آن به language pair، domain، prompt/context، glossary، model/version و text type وابسته است. گزاره «همیشه کافی نیست» یا «هرگز نباید استفاده شود» نیز بدون Context مطلق است. Risk و review depth را بر content class تنظیم کنید.

Content class	Risk نمونه	Pipeline نمونه
Internal low-risk draft	برداشت نادرست محدود	MT + user disclosure/review as needed
General UI	task confusion/terminology drift	MT suggestion + linguistic/in-context review
Transactional	amount/state/action misunderstanding	domain review + functional evidence
Security/auth	unsafe action or secret exposure	security/content approval + exact placeholders
Legal/regulated	rights/obligation mismatch	qualified legal process per jurisdiction
Marketing/brand	tone/cultural/reputation	brand/local market review or transcreation

• داده حساس، secret و unreleased content به ابزار نامجاز ارسال نشود.
• Model/provider/version و prompt/context در حد policy ثبت شوند.
• Glossary و do-not-translate terms enforce شوند.
• Hallucinated placeholder/markup/key با schema gate رد شود.
• Reviewer AI output را مستقل ارزیابی کند، نه فقط post-edit سطحی.
• MT provenance و disclosure بر اساس policy/market حفظ شود.

Linguistic QA را قابل‌ردگیری کنید

«Native speaker گفت خوب است» Evidence کافی نیست. Native بودن هم expertise حوزه، مهارت QA یا نمایندگی همه کاربران را تضمین نمی‌کند. Reviewer باید نقش، Locale competence، domain context، guideline، conflict path و independence مناسب داشته باشد.

Linguistic Finding
findingId / locale / build / resourceVersion
screen/journey / key / source / target
category: meaning / terminology / grammar / style / truncation / functional / legal...
observation: what is present, without interpretation mixed in
impact/context: actor and task
reference: glossary/style/domain rule/version
suggested correction: if authorized
alternatives/uncertainty: dialect or product ambiguity
severity/priority: defined scale, not personal preference
owner/decision: accepted/fixed/rejected/deferred
retest evidence: changed artifact and screenshot/log
privacy: synthetic content only

Terminology و Style Guide را Testable کنید

Glossary فقط دو ستون word/translation نیست. Term باید concept، context، part of speech، approved/forbidden variants، capitalization، inflection، product names، owner و effective version داشته باشد. Style guide نیز tone، address، punctuation، digits، quotation، date/number choices و accessibility language را مشخص کند.

• exact forbidden term scan و false-positive exceptions؛
• concept-level review برای inflection و compounds؛
• do-not-translate Product/SKU/API names؛
• consistent action verbs در Button، Menu و Help؛
• approved formal/informal address و pronouns؛
• punctuation/space/numbering rules؛
• inclusive/plain-language guidance با owner؛
• version diff و impact روی translation memory.

Screenshot و Visual Regression را با احتیاط به‌کار ببرید

Screenshot diff می‌تواند overflow، overlap و direction regression را بیابد، اما pixel difference برابر defect نیست. Font rasterization، animation، dynamic date، network image و platform تفاوت می‌سازند. همچنین screenshot معنای ترجمه، keyboard flow یا screen-reader output را نمی‌سنجد.

کنترل	هدف	محدودیت
Pinned font/platform/viewport	کاهش noise	platform coverage محدود
Deterministic data/clock	ثبات dynamic text	real variability را مدل نمی‌کند
Region masks	حذف animation/ads	ممکن است defect را پنهان کند
Component baselines	triage کوچک‌تر	end-to-end context ندارد
OCR/text extraction	missing/truncation hints	OCR error/language support
Human review	semantic visual judgment	sample/subjectivity
Accessibility checks	non-visual interaction	جدا از pixels

Functional Regression را Locale-aware اما کم‌تکرار طراحی کنید

اجرای تمام E2E tests روی تمام Localeها معمولاً پرهزینه و کم‌اطلاع است؛ اجرای فقط Base locale نیز Locale-specific defects را جا می‌اندازد. Coverage را لایه‌ای و بر Risk/Change بسازید.

لایه	Coverage	نمونه
Static/schema	همه key/Localeها در هر Build	missing/extra/placeholder/plural/markup
Unit/property	formatters و message functions	numbers/dates/plurals/normalization
Pseudo	همه Components/critical routes	hardcoded/overflow/RTL
Representative locales	script/direction/format clusters	LTR Latin، RTL Arabic-script، CJK، complex shaping
Target locale smoke	هر Release Locale	selection/bundle/critical journeys
Linguistic sampling	changed/high-risk content	context/terminology/tone
Full journey	critical market/platform combinations	signup/pay/order/security/legal

برای انتخاب Browser/OS/device/engine و گزارش unsupported/unknown از راهنمای Compatibility Matrix استفاده کنید. Representative locale جای target-locale linguistic review را نمی‌گیرد.

Locale Matrix را بر Dimension بسازید، نه پرچم کشور

Locale Coverage Dimensions
Language family and grammar complexity
Script and shaping engine
Direction: LTR / RTL / mixed
Text expansion/compactness
Plural/ordinal categories
Numbering system and separators
Calendar/timezone/relative time
Collation/case/search behavior
Input method/keyboard/IME
Font/glyph/fallback
Market-specific business/legal content
Platform/browser/device/rendering engine
Traffic/revenue/risk/support data
Change impact and prior defect history

پرچم برای Locale selector نیز اغلب مبهم است: یک زبان چند کشور دارد و یک کشور چند زبان. Label را با نام زبان در خود زبان و در صورت نیاز region/script روشن طراحی کنید؛ انتخاب UX و accessibility را با کاربران و ownerهای مربوط بررسی کنید.

Email، Push، SMS، PDF و Export را خارج از UI نگذارید

Localization defectهای جدی در Surfaceهایی رخ می‌دهند که Component library اصلی ندارند. Template engine، provider، client و printer هر کدام محدودیت دارند. Artifact و Locale باید از Event/recipient context بیاید، نه Locale اپراتور یا server.

Surface	ریسک	Evidence
Email	dir/lang/CSS/client/font/template variables	raw MIME + representative clients
SMS	encoding/segment count/truncation/Bidi	local sink + segment calculation
Push	platform length/action/localized app name	device notification capture
PDF	font embedding/shaping/page break/copy	render + text extraction + print
CSV	encoding/delimiter/decimal/formula injection	round-trip in supported consumers
Filename	normalization/path/device compatibility	download/upload/filesystem matrix
Log/support	localized error hinders correlation	stable error code + localized message

API و Integration Contract باید Locale را صریح حمل کند

API بهتر است machine-readable code و canonical typed data بدهد؛ localized message برای display می‌تواند افزوده شود، اما client logic نباید متن ترجمه‌شده را parse کند. Locale، timezone و currency Context در boundaryهای لازم صریح و authenticated/authorized باشند.

• stable error code مستقل از localized message؛
• requested/resolved Locale در response/debug evidence؛
• Content-Language و language metadata طبق protocol Contract؛
• Accept-Language cache/Vary و fallback؛
• canonical number/date در payload، localized string فقط با contract؛
• Partner unsupported locale و mapping/version؛
• Event recipient Locale snapshot در زمان لازم؛
• retry پس از تغییر preference deterministic طبق policy.

برای Contract، component و end-to-end boundaries به راهنمای تست یکپارچه‌سازی مراجعه کنید. ترجمه response بدون error code پایدار، automation و support را شکننده می‌کند.

SEO چندزبانه را از UI Locale جدا کنید

صفحه localized وب به URL، canonical، alternate/hreflang policy، sitemap، indexability، lang، title/meta، structured data و internal links نیاز دارد. Client-side switch بدون URL مستقل ممکن است برای Crawl/Share/Analytics مبهم باشد. راهبرد دقیق به سایت و Search owner مربوط است.

Check	Invariant	ادعای ممنوع
Locale URL	stable/shareable/return correct content	URL خاص رتبه را تضمین می‌کند
Canonical	طبق duplicate/variant strategy	همه Locales یک canonical واحد لازم دارند
hreflang/alternates	reciprocal/valid/supported mapping per strategy	traffic guaranteed
lang/dir	actual content metadata	Search market targeting کامل
Title/meta	localized, unique, non-fallback where required	CTR guaranteed
Structured data	content/value consistency	rich result guaranteed
Internal links	Locale route consistency/no loops	هر لینک باید ترجمه مستقل داشته باشد

Security و Privacy: Unicode و Locale ورودی قابل اعتماد نیستند

Locale header، language tag، translated markup، filename و user content می‌توانند malformed یا adversarial باشند. Confusable identifiers، Bidi controls، log spoofing، path traversal در resource key، unsafe HTML، translation injection و cache poisoning را Threat model کنید.

• supported-locale allowlist و safe parsing؛
• resource path با user input ساخته نشود یا canonical/allowlisted باشد؛
• translation markup allowlist و context-aware escaping؛
• placeholder type و sensitivity schema؛
• Bidi/control characters در identifiers/logs policy و visible diagnostics؛
• confusable/mixed-script detection فقط در Domain لازم و با false-positive review؛
• Cache key شامل Locale Context لازم؛
• TMS/vendor least privilege، export، retention و incident plan؛
• PII/secret در screenshot、MT prompt، linguistic ticket یا analytics حذف شود.

برای Threat model و validation از راهنمای تست امنیت و برای data flow، vendor، retention و legal applicability از راهنمای تست حریم خصوصی استفاده کنید. Localization به‌خودی‌خود شمول قانونی نمی‌سازد یا رفع نمی‌کند.

Performance و Bundle Delivery را اندازه بگیرید

افزودن Locale می‌تواند bundle، font، format library، server render، cache cardinality و first interaction را تغییر دهد. همه Resourceها را eager load نکنید مگر design و budget چنین می‌خواهد. Locale-specific performance را با Artifact و network واقعی بسنجید.

Metric	Slice	Correctness companion
bundle/font bytes	locale/platform/cache state	required glyph/resources present
load/parse/compile time	cold/warm	resolved bundle version
SSR/format latency	locale/message complexity	correct plural/date/number
cache hit	requested/resolved locale	no cross-locale content mix
layout shift	font and expansion	content readable/action stable
translation API dependency	if runtime use is authorized	timeout/fallback/privacy
PDF/report generation	script/font/page count	complete fields/text

Production Monitoring را به Locale Resolution وصل کنید

Error rate کلی ممکن است با یک Locale خراب سبز بماند. Signalها را به requested/resolved Locale، bundle version، platform، journey و key/domain slice کنید؛ بااین‌حال Locale می‌تواند داده حساس یا cohort کوچک بسازد، پس privacy و حداقل‌سازی لازم است.

Signal	Counter-signal	Action
missing key count	criticality/unique keys/users	bundle/feature hold or fallback owner
fallback rate	allowed vs forbidden domain	translation/import investigation
formatter exceptions	input type/library version	contract/data fix
locale switch failures	selection source/route/cache	negotiation trace
truncation/overflow reports	component/platform/font	visual reproduction
support tickets	terminology/journey/severity	linguistic/product triage
bundle skew	code/resource version mismatch	rollback/cache purge
conversion/task metric	technical/market confounders	hypothesis، نه اثبات localization cause

Release Manifest و Gate بسازید

Locale Release Manifest
code/build/image digest:       ___
supported locale registry:     ___
BCP 47/locale/fallback config: ___
source resource schema/hash:   ___
target bundle hashes/status:   ___
CLDR/ICU/tzdata/font versions: ___
glossary/style/content versions:___
platform/browser artifacts:    ___
pseudo/static/schema results:  ___
functional/visual/a11y results:___
linguistic/legal approvals:    ___
known fallback/limitations:    ___
monitoring/rollback owner:     ___
evidence pack/checksum:        ___

Locale Release Memo
Scope and change impact:       ___
Critical journeys/content:     ___
Missing/extra/schema findings: ___
Fallback and bundle freshness: ___
Unicode/Bidi/format evidence:  ___
Platform/visual evidence:      ___
Linguistic/domain approvals:   ___
Security/privacy/a11y refs:    ___
Blocked/inconclusive/stale:    ___
Open defects and user exposure:___
Rollback/feature flags:        ___
Production monitors:           ___
Recommendation: Go / Conditional / Hold
Authorized decision and expiry:___

آزمایش بازتولیدپذیر: Smoke سبز، Locale Gate قرمز

Fixture `fictional-locale-release-v1` شامل پنج Source message ساختگی انگلیسی و Bundle فارسی عمدیِ ناقص است. `shipping.eta` وجود ندارد؛ `legacy.extra` اضافی است؛ پیام پرداخت Placeholder واحد پول را حذف کرده؛ پیام کد یک Placeholder نام اضافه دارد؛ دو رشته UI hardcoded هستند؛ و پنج Container ساختگی ظرفیت کوتاه دارند.

Naive smoke
- برای هر Base key: target message یا fallback English را Render کن
- فقط non-empty بودن خروجی را Assert کن

Contract audit
- missing/extra key
- exact placeholder schema
- requested vs resolved locale/fallback
- hardcoded UI inventory
- deterministic pseudo expansion vs container contract

Gate	نتیجه	یافته
Naive render smoke	PASS؛ ۵/۵ non-empty	یک fallback انگلیسی پنهان ماند
Key audit	FAIL	۱ missing: `shipping.eta`؛ ۱ extra: `legacy.extra`
Placeholder audit	FAIL	۲ mismatch: missing `currency` و extra `name`
Hardcoded scan	FAIL	`Cancel` و `SKU: SKU-SYN-A`
Pseudo layout	FAIL	۵/۵ container در مدل طولی overflow
Contract release gate	HOLD	تا triage/owner decision

{
  "fixture": "fictional-locale-release-v1",
  "naiveSmoke": {
    "rendered": 5,
    "nonEmpty": 5,
    "pass": true,
    "fallbackUsed": 1
  },
  "contractAudit": {
    "missingKeys": ["shipping.eta"],
    "extraKeys": ["legacy.extra"],
    "placeholderMismatches": ["checkout.pay", "auth.code"],
    "fallbackUsed": ["shipping.eta"],
    "hardcodedUiStrings": ["Cancel", "SKU: SKU-SYN-A"],
    "pseudoOverflows": 5,
    "releaseGate": "HOLD"
  }
}

محدودیت‌ها: این Script فقط String/Key mechanics را روی Fixture دست‌نویس و عمداً خراب می‌سنجد. ترجمه فارسی، grammar، plural، Bidi، font، screenshot، accessibility، Browser، device، TMS، API، عملکرد، فرهنگ یا بازار واقعی را بررسی نمی‌کند. Container length مدل pixel layout نیست؛ پنج Overflow نتیجه حدهای دلخواه Fixture است، نه benchmark یا درصد Expansion عمومی. HOLD الگوریتم انتشار عمومی نیست.

درس محدود: non-empty render باید با schema، provenance/fallback، hardcoded inventory و visual/pseudo evidence تکمیل شود. Audit static نیز جای Linguistic و functional review را نمی‌گیرد.

سناریوی بومی: انتشار فارسی آفلاین و ساختگی

یک اپ آزمایشی با Localeهای `en` و `fa-IR`، داده `SYN-*` و Clock ثابت بسازید. هیچ نام، شماره، Email، Address، Payment، OTP، Token، حساب یا سرویس ترجمه واقعی در آن نیست. Bundleها و Fontها محلی‌اند و Egress محیط بسته است. این Lab درباره بازار، قانون یا ترجیح همه کاربران ایران ادعایی ندارد.

ریسک	تزریق ساختگی	Invariant	Evidence
Bundle completeness	یک key فارسی حذف	fallback forbidden key Gate را Hold کند	schema/telemetry
Placeholder	`{currency}` حذف	compile/import reject	contract audit
Unicode	ی/ی، ک/ک، combining، emoji	policy-specific normalize/preserve	round-trip/query
Bidi	فارسی + `ORD-SYN-۴۲` + `۱۲۰۰۰۰ IRR`	isolation، logical copy	render/edit/copy
Digits	۰۱۲/۰۱۲/۰۱۲	display/input per contract	format/parse
Time	UTC، Asia/Tehran، شمسی display	instant unchanged; view correct	API/UI/export
RTL layout	pseudo RTL + long strings	semantic components usable	screenshots/tasks
No egress	Email/PDF/MT request	local sink/fail closed	network policy

نقش‌ها و Decision Rights

نقش	مسئولیت نمونه	نباید به‌تنهایی ادعا کند
i18n Engineering	resource/runtime/format/Bidi architecture	کیفیت زبانی یا market fit
Localization manager	pipeline/vendor/schedule/status	functional correctness
Translator/Linguistic reviewer	meaning/grammar/terminology/tone	امنیت، قانون یا همه کاربران
Product/Domain/Legal	content intent/rule/approval/applicability	implementation behavior بدون evidence
Design/UX/A11y	layout/component/task/accessibility	grammar یا business correctness
QA/Test	contracts، scenarios، evidence/limitations	تضمین بازار/اعتماد/درآمد
Security/Privacy	Unicode/TMS/data/vendor threat controls	Localization quality کامل
Release/Risk owner	residual risk، deploy/rollback decision	پنهان‌کردن Unknown/fallback

برنامه ۳۰روزه Pilot

هفته	خروجی	کار	معیار اتمام
۱: Contract	Locale registry/contract/fallback	دو Locale، یک Journey، owners، versions	selection/formats/fallback روشن‌اند
۲: Pipeline	resource schema و pseudo build	extract، keys، placeholders، plural، hardcoded	static gates reproducible‌اند
۳: Evidence	locale matrix test pack	Unicode/Bidi/format/input/visual/linguistic	findings به key/build trace می‌شوند
۴: Release	manifest، memo و monitors	canary/fallback/rollback و Unknown review	owner/decision/expiry ثبت شده‌اند

• یک Journey حساس و دو Locale متفاوت انتخاب کنید.
• Locale Contract و exact fallback chain بنویسید.
• همه Source/Target keyها و Placeholderها را Gate کنید.
• Accented، expansion و RTL pseudo build بسازید.
• Critical formats و mixed-direction identifiers را اجرا کنید.
• Reviewer زبانی را با screenshot/context و glossary مجهز کنید.
• requested/resolved Locale و fallback را در Canary monitor کنید.

ضدالگوهای رایج تست Localization

ضدالگو	مشکل	اصلاح
i18n یک‌بار انجام می‌شود	feature/library regression نادیده	continuous gates/change impact
l10n فقط ترجمه است	format/input/assets/rules جا می‌ماند	Locale contract
Locale=Country	language/script/timezone/currency حدس	independent explicit dimensions
TMS=Production bundle	version/skew پنهان	signed release manifest
Non-empty=translated	fallback English سبز	requested/resolved source assertion
String concatenation	grammar/order/Bidi محدود	whole structured message
`count != 1` plural	Locale rules غلط	CLDR-pinned categories
همه متن‌ها ۳۰٪ بلندتر	range واقعی جا می‌ماند	pseudo + real longest strings
Mirror everything	icon/chart/media semantics می‌شکند	component mirroring matrix
UTF-8 solves Unicode	normalization/grapheme/Bidi نادیده	domain-specific Unicode tests
NFKC everywhere	semantic distinctions حذف	normalization contract
Native speaker=complete QA	domain/test/representation gaps	defined reviewer role/protocol
MT forbidden or sufficient universally	risk/context حذف	content-class pipeline
Screenshot diff=quality	meaning/a11y/function غایب	mixed evidence
All E2E × all Locales	cost/noise بالا	layered risk matrix
Production data in TMS/tickets	privacy/secret leak	synthetic/minimized context
Base locale gate only	target bundle defects	per-locale manifest/smoke/review
Fallback hides incident	mixed/unsafe content silent	domain policy/telemetry/owner

چک‌لیست نهایی تست i18n و l10n

• i18n، l10n، translation، transcreation و linguistic QA مرز روشن دارند.
• Language، script، region، Locale، timezone، currency و market یکی فرض نشده‌اند.
• Language Tagها BCP ۴۷ و Locale ID داخلی نسخه‌دارند.
• Locale selection precedence، persistence، cache و user choice تعریف شده‌اند.
• Fallback chain per-domain، observable و ownerدار است.
• Resource key/source/context/owner/hash/status lifecycle دارد.
• Missing/extra/duplicate/deprecated/hardcoded keyها Gate می‌شوند.
• Placeholder name/type/count/markup/sensitivity schema دارد.
• String concatenation حساس حذف و structured message استفاده شده است.
• Plural/ordinal/select با CLDR/library version و boundary values آزموده‌اند.
• Pseudo modes accented/expansion/RTL/missing-resource اجرا شده‌اند.
• Encoding round-trip، grapheme، truncation، emoji و export بررسی شده‌اند.
• Normalization policy per identifier/search/display/signature روشن است.
• Bidi mixed content، isolation، copy/edit و control chars آزموده‌اند.
• Mirroring component-level است و icon/chart/media context دارد.
• Number/money/date/timezone/calendar/unit format و parse جدا از storage‌اند.
• Collation/search/case/index version و golden query evidence دارند.
• Name/address/phone models بازارمحور و data ساختگی‌اند.
• IME، paste، keyboard، cursor و length boundary آزموده‌اند.
• Font coverage/shaping/fallback/load/PDF و platform differences بررسی شده‌اند.
• Layout با pseudo، longest targets، zoom و narrow viewport resilient است.
• `lang`/`dir`، accessible names/statuses و screen-reader paths صحیح‌اند.
• Translation pipeline source→TMS→bundle→artifact قابل trace است.
• MT/AI بر اساس content risk، privacy و independent review کنترل می‌شود.
• Linguistic findings به key/build/reference/decision/retest وصل‌اند.
• Glossary/style guide concept، owner و version دارند.
• Visual regression deterministic است و محدودیت pixels را می‌پذیرد.
• Locale coverage لایه‌ای و مبتنی بر script/direction/format/risk است.
• Email/SMS/Push/PDF/CSV/filename در Scope آزموده‌اند.
• API code/canonical data را از localized message جدا کرده است.
• SEO URL/canonical/alternates/lang/meta/internal links policy دارد.
• Unicode/TMS/resource/markup/cache Threatها و Privacy کنترل شده‌اند.
• Bundle/font/cache/render performance per-locale سنجیده شده است.
• Production missing/fallback/formatter/bundle-skew signals دارد.
• Release manifest Code/Resource/CLDR/ICU/tzdata/font/content را pin می‌کند.
• Blocked/Inconclusive/Stale/Unreviewed به‌عنوان Unknown در Gate می‌آیند.

سؤالات متداول تست i18n و l10n

تفاوت تست i18n و l10n چیست؟

تست i18n قابلیت مهندسی مشترک—resource، Unicode، format، direction و layout—را برای پشتیبانی از چند Locale می‌سنجد. تست l10n Artifact و تجربه یک Locale/Market مشخص را از نظر bundle، محتوا، formats، assets، functional behavior و review بررسی می‌کند. هر دو با تغییر محصول تکرار می‌شوند و یکی جای دیگری نیست.

آیا `fa-IR` یعنی باید تومان، تقویم شمسی و Asia/Tehran استفاده شود؟

نه به‌صورت خودکار. `fa-IR` Language Tag فارسی با Region ایران است، اما Currency، display unit، calendar، timezone و market rule ابعاد مستقل محصول‌اند. Locale Contract باید default، انتخاب کاربر، storage canonical و display policy هر کدام را مشخص کند.

Pseudo-localization چه چیزی را پیدا نمی‌کند؟

معنا، grammar، tone، terminology، cultural fit و قانون Locale واقعی را نمی‌سنجد؛ حتی RTL pseudo نیز زبان RTL واقعی یا همه platformها را مدل نمی‌کند. برای hardcoded text، expansion، encoding، layout و direction signal سریع می‌دهد و باید با target-locale functional/visual/linguistic evidence ترکیب شود.

آیا Machine Translation برای Localization کافی است؟

به content class، language pair، domain، risk و review بستگی دارد. MT می‌تواند draft مفید باشد، اما schema، placeholder، terminology، privacy و in-context review همچنان لازم‌اند. متن Transactional، Security، Legal یا برند معمولاً فرایند تخصصی‌تر می‌خواهد؛ تصمیم مطلق برای همه محتوا درست نیست.

برای شروع کدام Localeها را تست کنیم؟

Localeهای واقعی بازار را با Risk و Change پوشش دهید و برای لایه فنی، نماینده Dimensionهای متفاوت مانند LTR/RTL، script/shaping، plural، formats، input و expansion انتخاب کنید. Representative locale جای review زبان مقصد را نمی‌گیرد. برای Pilot، Base، یک RTL مثل فارسی و یک Locale ساختاری متفاوت کافی است اگر Scope محدود باشد.

جمع‌بندی: Locale یک Release Artifact است

تست جهانی‌سازی و بومی‌سازی با بازکردن صفحه ترجمه‌شده تمام نمی‌شود. Locale Contract انتخاب و fallback را روشن می‌کند؛ resource schema از Key و Placeholder محافظت می‌کند؛ CLDR/Unicode/BCP ۴۷ داده و الگوریتم‌های استاندارد را فراهم می‌کنند؛ pseudo و static gates خطا را زود می‌یابند؛ target-locale testing و linguistic review معنا و Context را می‌سنجند؛ و Release Manifest نسخه Code، Bundle، Library، Font و Content را به Evidence متصل می‌کند.

پرسش مفید «آیا ترجمه ۱۰۰٪ است؟» نیست. بپرسید: برای کدام Locale و Build، چه Bundle و Fallbackی resolve شد؟ Placeholder و plural schema سالم‌اند؟ عدد، تاریخ و Bidi چه Contractی دارند؟ چه Surface و platformی اجرا نشده، چه Reviewerی محتوا را دیده و کدام Unknown با چه Ownerی باقی مانده است؟